Khởi đầu: Nghịch lý thanh khoản và bước ngoặt chính sách tiền tệ

Đã bao giờ chúng ta tự hỏi, tại sao mặt bằng lãi suất trên thị trường thời gian qua lại liên tục neo cao, trong khi nền kinh tế đang rất cần nguồn vốn rẻ để phục hồi? Và điều gì thực sự đứng sau khả năng mở rộng tín dụng của các ngân hàng thương mại? Lời giải nằm ở những quy định cốt lõi về tỷ lệ an toàn hoạt động.

Vào giai đoạn cuối tháng 4 và đầu tháng 5 năm 2026, Ngân hàng Nhà nước đã tung ra hai bản dự thảo cực kỳ quan trọng liên quan đến Thông tư 22 năm 2019. Đây không chỉ là sự thay đổi về mặt kỹ thuật, mà còn là bước ngoặt mang tính định hướng chiến lược, tác động trực tiếp đến dòng tiền trên thị trường chứng khoán. Hôm nay, hãy cùng Fin Peak Việt Nam đi sâu vào phân tích chuyên sâu báo cáo cập nhật mới nhất từ công ty chứng khoán FPT, để bóc tách từng lớp ý nghĩa và tìm ra cơ hội đầu tư cho giai đoạn sắp tới.

1. Bức tranh tổng quan: Nới lỏng ngắn hạn và Siết chặt dài hạn

Hai bản dự thảo được Ngân hàng Nhà nước đưa ra mang hai sứ mệnh hoàn toàn khác biệt nhưng lại bổ trợ cho nhau trong công tác điều hành vĩ mô.

Thứ nhất là dự thảo sửa đổi Thông tư 22, mang tính chất nới lỏng tiền tệ. Dự thảo này nhằm mục tiêu hỗ trợ giảm mặt bằng lãi suất, thúc đẩy tăng trưởng tín dụng hướng tới con số 10% trong năm 2026. Thứ hai là dự thảo thay thế hoàn toàn Thông tư 22, mang tính chất đảm bảo an toàn hoạt động dài hạn. Bản dự thảo này đưa hệ thống ngân hàng tiến gần hơn với các chuẩn mực quốc tế khắt khe của Basel III, với lộ trình chuyển tiếp từ năm 2026 đến năm 2030.

2. Nới lỏng tỷ lệ cho vay trên huy động: Ai là người hưởng lợi lớn nhất?

Điểm sáng đáng chú ý nhất trong dự thảo sửa đổi chính là việc cho phép tiếp tục tính 20% lượng tiền gửi của Kho bạc Nhà nước vào tổng nguồn vốn huy động để tính tỷ lệ cho vay trên huy động. Thay vì giảm tỷ lệ này về 0% như quy định cũ, việc duy trì mức 20% đóng vai trò như một liều thuốc trợ lực kịp thời.

Vậy ai sẽ được hưởng lợi? Dữ liệu thực tế tính đến quý một 2026 cho thấy, các ngân hàng thương mại nhà nước như ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam, ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam và ngân hàng thương mại cổ phần Công Thương Việt Nam đều có tỷ lệ cho vay trên huy động tiệm cận mức trần 85%. Việc áp dụng quy định mới sẽ trực tiếp giúp nhóm ngân hàng quốc doanh này có thêm dư địa khổng lồ để cho vay ra nền kinh tế, đồng thời giảm bớt áp lực huy động vốn giá cao trên thị trường.

3. Kỳ vọng hạ nhiệt lãi suất và bài toán thanh khoản liên ngân hàng

Mục tiêu sâu xa của việc nới lỏng này là gì? Đó chính là hiện thực hóa chủ trương giảm lãi suất cho vay đang ở mặt bằng rất cao. Trong giai đoạn từ tháng 10 năm 2025 đến tháng 3 năm 2026, thị trường đã chứng kiến lãi suất huy động và cho vay tăng mạnh do tình trạng thiếu hụt thanh khoản kéo dài, buộc các ngân hàng phải chạy đua huy động vốn.

Thanh khoản của hệ thống trong thời gian qua phụ thuộc quá lớn vào dòng tiền gửi của Kho bạc Nhà nước và các hoạt động bơm hút tiền trên thị trường mở. Sự không đồng bộ này khiến lãi suất liên ngân hàng qua đêm thường xuyên biến động mạnh. Bằng việc giải phóng nguồn vốn thông qua tỷ lệ cho vay trên huy động, các chuyên gia ước tính lượng tín dụng có thể tăng thêm từ 106.000 tỷ đồng đến 707.000 tỷ đồng, đóng góp từ 0,5 điểm phần trăm đến 3,8 điểm phần trăm vào mức tăng trưởng tín dụng của cả năm 2026.

Tuy nhiên, mặt trái của chính sách này là rủi ro tỷ giá. Nếu sự nới lỏng kéo dài khiến thanh khoản Việt Nam Đồng dư thừa, áp lực tỷ giá Đô la Mỹ trên Việt Nam Đồng sẽ gia tăng đáng kể.

4. Dự thảo thay thế: Cú sốc từ tỷ lệ tín dụng trên huy động

Nếu dự thảo sửa đổi là tin vui, thì dự thảo thay thế lại mang đến một thách thức không hề nhỏ. Đó là việc chuyển đổi cách tính từ tỷ lệ cho vay trên huy động sang tỷ lệ tín dụng trên huy động. Công thức mới yêu cầu cộng thêm đầu tư trái phiếu doanh nghiệp vào tử số dư nợ tín dụng, trừ đi vốn chủ sở hữu; và đặc biệt là loại bỏ hoàn toàn tiền gửi của các tổ chức tín dụng khác ra khỏi mẫu số nguồn vốn huy động.

Sự thay đổi này nhằm phản ánh đúng bản chất dòng tiền hơn, nhưng nó tạo ra một áp lực khổng lồ. Việc loại bỏ tiền gửi của các tổ chức tín dụng khác khiến tỷ lệ tín dụng trên huy động của toàn hệ thống bị đẩy lên cao thêm khoảng 13,0 điểm phần trăm. Thực tế số liệu quý một 2026 chỉ ra rằng, có tới 11 ngân hàng niêm yết sẽ vượt ngưỡng trần quy định 85% nếu áp dụng ngay lập tức. Các ngân hàng thương mại cổ phần phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn vay mượn trên thị trường liên ngân hàng sẽ phải đối mặt với bài toán cơ cấu lại nguồn vốn đầy chông gai.

5. Vững bước tiến tới chuẩn mực quốc tế: Quản trị thanh khoản dài hạn

Trong tầm nhìn dài hạn, dự thảo thay thế hướng hệ thống đến việc tuân thủ tỷ lệ khả năng chi trả và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng theo chuẩn mực Basel III. Điểm khác biệt cốt lõi là việc đánh giá chất lượng thanh khoản dựa trên bản chất của nguồn tiền thay vì chỉ nhìn vào kỳ hạn. Cụ thể, tiền gửi bán lẻ từ dân cư được ưu tiên và đánh giá là nguồn vốn ổn định hơn rất nhiều so với tiền gửi bán buôn từ các tổ chức lớn.

Mặc dù những tiêu chuẩn mới này khắt khe hơn, Ngân hàng Nhà nước đã thiết kế một lộ trình áp dụng rất hợp lý từ năm 2028 đến năm 2031. Điều này giúp các ngân hàng có đủ thời gian để chuẩn bị, tích lũy tài sản thanh khoản chất lượng cao, từ đó không gây ra cú sốc đột ngột cho hệ thống.

Tổng kết

Tựu trung lại, hai bản dự thảo của Ngân hàng Nhà nước là những bước đi chiến lược mang tính chất quyết định. Một mặt, cơ quan quản lý nỗ lực giải quyết bài toán tăng trưởng và giảm lãi suất trong ngắn hạn thông qua việc nới lỏng thanh khoản cho khối ngân hàng quốc doanh. Mặt khác, động thái thắt chặt kỷ cương thông qua các tiêu chuẩn Basel III sẽ nâng cao chất lượng quản trị rủi ro thanh khoản của toàn hệ thống trong dài hạn. Đây chính là giai đoạn các nhà đầu tư cần theo dõi sát sao khả năng thích ứng, sức khỏe tài chính và cấu trúc nguồn vốn của từng ngân hàng cụ thể để đưa ra quyết định tối ưu.

Một lần nữa, xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến đội ngũ phân tích của công ty chứng khoán FPT đã cung cấp một báo cáo vô cùng chi tiết và giá trị. Cảm ơn quý nhà đầu tư đã dành thời gian đồng hành cùng Fin Peak Việt Nam trong bài viết phân tích chuyên sâu hôm nay. Nếu thấy nội dung này hữu ích, đừng quên nhấn like, chia sẻ bài viết và đăng ký kênh để không bỏ lỡ những nhận định thị trường sắc bén tiếp theo. Hãy để lại bình luận của bạn ở phía dưới, chúng ta sẽ cùng tiếp tục thảo luận. Xin lưu ý, nội dung trên đây chỉ mang tính chất cung cấp thông tin tham khảo, không phải là lời khuyên mua bán chứng khoán. Khán giả hoàn toàn tự chịu trách nhiệm với mọi quyết định đầu tư của mình. Chúc các bạn đầu tư thành công!